یائسگی

یائسگی چیست؟

یائسگی مرحله‌ای طبیعی از زندگی است که پس از پایان عملکرد قاعدگی رخ می‌دهد. از نظر پزشکی، زمانی یائسگی تثبیت می‌شود که دوازده ماه پیاپی قاعدگی رخ نداده باشد و علت دیگری برای قطع آن وجود نداشته باشد. سال‌های پیش از آن «دوران گذار» یا پیش‌یائسگی نام دارد؛ در این دوره چرخه‌ها ممکن است نامنظم شوند و علائم به‌تدریج پدیدار شوند.

زمان و تجربه یائسگی در افراد متفاوت است. جراحی برداشتن تخمدان‌ها، برخی درمان‌های سرطان و بعضی بیماری‌ها نیز می‌توانند باعث یائسگی زودتر شوند. این راهنما برای آگاهی عمومی است و جایگزین ارزیابی و توصیه فردی پزشک نیست.

علائم یائسگی و دوران گذار

شدت و مدت علائم در همه یکسان نیست؛ برخی افراد نشانه‌های کمی دارند و برخی برای خواب، کار یا کیفیت زندگی به کمک درمانی نیاز پیدا می‌کنند. علائم رایج می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• گرگرفتگی و تعریق شبانه
• تغییر در نظم، فاصله یا شدت خونریزی‌های قاعدگی در دوران گذار
• اختلال خواب، خستگی، تحریک‌پذیری یا تغییرات خلق
• خشکی یا ناراحتی واژن و درد هنگام رابطه جنسی
• کاهش میل جنسی، دشواری تمرکز، درد عضلات یا مفاصل

این علائم ممکن است علت‌های دیگری هم داشته باشند. ارزیابی پزشکی به‌ویژه در صورت شروع زودهنگام یا شدت زیاد علائم کمک‌کننده است.

تشخیص یائسگی چگونه انجام می‌شود؟

در بسیاری از افراد بالای ۴۵ سال، پزشک بر اساس سن، تغییرات قاعدگی و علائم بالینی ارزیابی می‌کند و معمولاً آزمایش هورمونی برای تشخیص معمول یائسگی لازم نیست. آزمایش‌ها ممکن است برای بررسی علت‌های دیگر یا در موارد خاص درخواست شوند؛ مثلاً در علائم پیش از ۴۵ سالگی، قطع قاعدگی غیرمنتظره یا سابقه درمان‌های خاص.

هنگام مراجعه، زمان و الگوی خونریزی‌ها، داروها و مکمل‌ها، سابقه خانوادگی و بیماری‌های قبلی را مطرح کنید. خونریزی پس از تثبیت یائسگی نیازمند بررسی است.

درمان علائم یائسگی

اگر علائم آزاردهنده باشند، گزینه‌هایی شامل تغییرات سبک زندگی، درمان‌های غیرهورمونی و درمان هورمونی یائسگی وجود دارد. انتخاب روش به نوع و شدت علائم، سن، زمان سپری‌شده از یائسگی، سابقه پزشکی و ترجیح فرد بستگی دارد؛ درمان هورمونی برای همه مناسب نیست و باید با پزشک درباره فایده‌ها و خطرهای شخصی گفت‌وگو شود.

درمان هورمونی

درمان با استروژن می‌تواند برای برخی علائم مانند گرگرفتگی مؤثر باشد. اگر رحم برداشته نشده باشد، معمولاً همراهی پروژستوژن برای محافظت از پوشش داخلی رحم لازم است. شکل و مقدار درمان باید فردی تعیین و در پیگیری‌های منظم بازبینی شود. دارو را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.

گزینه‌های دیگر و مراقبت موضعی

در صورت نامناسب بودن یا نخواستن درمان هورمونی، پزشک می‌تواند گزینه‌های غیرهورمونی یا درمان‌های رفتاری را بررسی کند. برای خشکی واژن و بعضی علائم ادراری، مرطوب‌کننده‌ها، لوبریکانت‌ها یا استروژن موضعی با نظر پزشک مطرح می‌شوند. شواهد و ایمنی فرآورده‌های گیاهی یکسان نیست؛ مکمل‌ها ممکن است با داروها تداخل داشته باشند.

مراقبت از استخوان، قلب و سلامت عمومی

پس از یائسگی، توجه به سلامت استخوان و عوامل خطر قلبی‌عروقی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. فعالیت بدنی منظم، تمرین‌های تحمل وزن متناسب با توان فرد، تغذیه متعادل، پرهیز از دخانیات، خواب کافی و بررسی فشارخون، قند و چربی خون بر اساس توصیه پزشک می‌توانند بخشی از مراقبت باشند. نیاز به سنجش تراکم استخوان و مکمل‌ها باید با توجه به عوامل خطر و وضعیت هر فرد تعیین شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟