پرکاری تیروئید
شناخت بهتر پرکاری تیروئید،
همراهی در مسیر مراقبت
از شناخت علائم و روش‌های تشخیص تا آشنایی با درمان و مراقبت روزانه؛ راهنمای شما برای گفت‌وگویی آگاهانه با پزشک.
پرکاری تیروئید چیست و چه اثری بر بدن دارد؟
پرکاری تیروئید یا Hyperthyroidism زمانی رخ می‌دهد که غده تیروئید بیش از نیاز بدن هورمون تولید کند. این غده پروانه‌ای در جلوی گردن قرار دارد و در تنظیم مصرف انرژی، دمای بدن و ضربان قلب نقش دارد. افزایش هورمون‌های تیروئید می‌تواند فعالیت بخش‌های مختلف بدن را تندتر کند؛ به همین دلیل نشانه‌های بیماری فقط به گردن محدود نمی‌شوند.
کاهش وزن یا تپش قلب به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. شناخت علائم، انجام آزمایش و مشخص شدن علت بیماری، مسیر انتخاب درمان مناسب را روشن می‌کند. این مطلب برای آگاهی عمومی است و جایگزین ارزیابی و برنامه درمانی فردی نمی‌شود.
علائم پرکاری تیروئید
شدت و ترکیب نشانه‌ها در افراد متفاوت است. بعضی بیماران چند علامت هم‌زمان دارند و بعضی تغییرات خفیفی احساس می‌کنند. علائم می‌توانند تدریجی یا نسبتاً ناگهانی شروع شوند.
- تپش قلب یا ضربان نامنظم
- کاهش وزن با وجود اشتهای معمول یا بیشتر
- تعریق زیاد و تحمل کمتر گرما
- لرزش دست، اضطراب یا تحریک‌پذیری
- اختلال خواب، خستگی و ضعف عضلات
- افزایش دفعات دفع و تغییر الگوی قاعدگی
- بزرگ شدن تیروئید یا احساس پُری جلوی گردن
در بیماری گریوز ممکن است خشکی، قرمزی، برجستگی چشم یا دوبینی نیز دیده شود. وجود این علائم نیاز به بررسی دارد. منبع: انجمن تیروئید آمریکا
علت پرکاری تیروئید و عوامل زمینه‌ساز
بیماری گریوز و گره‌های پرکار
گریوز یک بیماری خودایمنی و از علل شایع پرکاری تیروئید است. در این بیماری، آنتی‌بادی‌ها غده را برای تولید هورمون بیشتر تحریک می‌کنند. در برخی افراد نیز یک یا چند گره تیروئید به‌طور مستقل هورمون اضافی می‌سازند. سابقه خانوادگی بیماری تیروئید و برخی بیماری‌های خودایمنی در ارزیابی پزشک اهمیت دارند.
التهاب تیروئید، داروها و ید
در تیروئیدیت، هورمون ذخیره‌شده از غده ملتهب وارد خون می‌شود؛ بنابراین بالا بودن هورمون همیشه به معنای افزایش ساخت آن نیست. مصرف بیش از نیاز هورمون تیروئید یا دریافت ید زیاد نیز می‌تواند مطرح باشد. فهرست داروها و مکمل‌ها را به پزشک نشان دهید. منبع: NIDDK
تشخیص پرکاری تیروئید با آزمایش و معاینه
پزشک علائم، سابقه بیماری و داروها را بررسی می‌کند و ممکن است نبض، چشم‌ها و اندازه تیروئید را معاینه کند. آزمایش TSH معمولاً همراه با بررسی T4 آزاد و گاهی T3 تفسیر می‌شود. در پرکاری اولیه تیروئید، TSH اغلب پایین و T4 یا T3 بالا است؛ نتیجه باید با محدوده مرجع آزمایشگاه و شرایط بیمار سنجیده شود.
اندازه‌گیری آنتی‌بادی‌های گیرنده TSH می‌تواند به تشخیص گریوز کمک کند. سونوگرافی یا اسکن تیروئید در موارد منتخب برای یافتن علت درخواست می‌شود؛ همه بیماران به همه این بررسی‌ها نیاز ندارند.
تأثیر مکمل‌ها بر آزمایش
بیوتین موجود در بعضی مکمل‌های مو و ناخن می‌تواند نتیجه آزمایش تیروئید را مخدوش کند. پیش از خون‌گیری درباره مصرف مکمل‌ها و زمان قطع احتمالی آن‌ها با پزشک یا آزمایشگاه هماهنگ کنید. صرفاً بر اساس یک عدد، دارو را تغییر ندهید. منبع: راهنمای آزمایش‌های تیروئید ATA
روش‌های درمان پرکاری تیروئید
انتخاب درمان به علت بیماری، شدت آن، سن، وضعیت قلب، مشکلات چشمی و احتمال بارداری بستگی دارد. هدف، کنترل هورمون‌ها و کاهش خطر عوارض است؛ یک روش برای همه بیماران مناسب نیست.
دارودرمانی
داروهای ضدتیروئید مانند متی‌مازول تولید هورمون را کاهش می‌دهند. داروهای کنترل ضربان ممکن است برای کاهش تپش قلب و لرزش تجویز شوند، اما علت بیماری را برطرف نمی‌کنند. داروهای ضدتیروئید معمولاً برای مرحله افزایش هورمون ناشی از تیروئیدیت مؤثر نیستند.
هشدار هنگام مصرف داروی ضدتیروئید
اگر هنگام مصرف این داروها تب یا گلودرد شدید ایجاد شد، فوراً برای ارزیابی و آزمایش شمارش سلول‌های خون اقدام کنید و تا تأیید پزشک دوز بعدی را مصرف نکنید. زردی پوست یا چشم و ادرار تیره نیز نیاز به تماس فوری با پزشک دارد. راهنمای ایمنی داروها: ATA
ید رادیواکتیو و جراحی
در موارد مناسب، ید رادیواکتیو یا جراحی انتخاب می‌شود. پس از این درمان‌ها ممکن است کم‌کاری تیروئید ایجاد شود و مصرف هورمون جایگزین لازم باشد. ید رادیواکتیو در بارداری و شیردهی استفاده نمی‌شود. پیگیری آزمایش‌ها پس از درمان ضروری است. منبع: گزینه‌های درمانی NIDDK
عوارض و نشانه‌های نیازمند اقدام فوری
پرکاری کنترل‌نشده می‌تواند با اختلال ریتم قلب، ضعف استخوان‌ها و مشکلات عضلانی همراه شود. بیماری چشمی گریوز نیز گاهی به درمان جداگانه نیاز دارد؛ کاهش بینایی یا بدتر شدن واضح علائم چشمی را سریع پیگیری کنید.
طوفان تیروئیدی؛ یک وضعیت اورژانسی
تب بالا همراه با ضربان بسیار سریع، بی‌قراری شدید، گیجی یا کاهش هوشیاری ممکن است نشانه بحران تیروئیدی باشد. در این وضعیت منتظر نوبت مطب نمانید و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. منبع: عوارض پرکاری تیروئید، NHS
پرکاری تیروئید در بارداری و مراقبت روزانه
اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، پیش از تغییر درمان با پزشک هماهنگ کنید. پرکاری کنترل‌نشده می‌تواند برای مادر و جنین خطرساز باشد. نوع دارو، مقدار مصرف و دفعات آزمایش باید متناسب با مرحله بارداری تنظیم شود. سابقه گریوز، حتی پس از جراحی یا ید رادیواکتیو، باید به تیم مراقبت بارداری گفته شود. منبع: تیروئید و بارداری، NIDDK
داروها را مطابق برنامه مصرف کنید و ویزیت‌ها و آزمایش‌های پیگیری را به تعویق نیندازید. مکمل ید یا فرآورده‌های موسوم به تقویت تیروئید را خودسرانه مصرف نکنید. برنامه تغذیه و فعالیت بدنی را با توجه به علائم و نظر پزشک تنظیم کنید.
مراجعه به مطب دکتر شهین یاراحمدی
برای بررسی علائم پرکاری تیروئید و انتخاب مسیر تشخیص و درمان، می‌توانید با مطب دکتر شهین یاراحمدی در تهران تماس بگیرید. هنگام مراجعه، نتایج آزمایش‌های قبلی و فهرست داروها و مکمل‌های مصرفی را همراه داشته باشید.
برای دریافت وقت و اطلاع از برنامه مراجعه، از شماره‌های تماس مطب استفاده کنید. تصمیم درمانی پس از ارزیابی شرایط فردی شما انجام می‌شود.