اختلالات چربی خون

اختلال چربی خون چیست؟

دیس‌لیپیدمی یا اختلال چربی خون به تغییر نامطلوب یک یا چند نوع چربی و لیپوپروتئین خون گفته می‌شود؛ مانند افزایش LDL یا تری‌گلیسرید و گاهی پایین بودن HDL. این تغییرات معمولاً علامت مشخصی ایجاد نمی‌کنند، اما در کنار سایر عوامل می‌توانند خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهند.

اهمیت هر نتیجه به عدد آزمایش به‌تنهایی محدود نیست. سن، سابقه بیماری قلبی یا سکته، دیابت، فشارخون، مصرف دخانیات، سابقه خانوادگی و دیگر شرایط در ارزیابی خطر و انتخاب درمان نقش دارند.

LDL، HDL و تری‌گلیسرید چه هستند؟

• LDL: حمل‌کننده کلسترول به بافت‌هاست؛ بالا بودن آن می‌تواند به رسوب چربی در دیواره سرخرگ‌ها کمک کند.
• HDL: در جابه‌جایی کلسترول به کبد نقش دارد؛ تفسیر سطح آن همراه سایر عوامل خطر انجام می‌شود.
• تری‌گلیسرید: نوعی چربی ذخیره‌کننده انرژی است که می‌تواند با الگوی تغذیه، بعضی بیماری‌ها، داروها و عوامل ارثی تغییر کند.

آزمایش چربی معمولاً کلسترول تام، LDL، HDL و تری‌گلیسرید را گزارش می‌کند. هدف مناسب برای هر فرد یکسان نیست و پزشک آن را در بستر خطر کلی تفسیر می‌کند.

علت‌ها و عوامل زمینه‌ساز

زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی، برخی الگوهای غذایی و کم‌تحرکی می‌توانند بر چربی خون اثر بگذارند. دیابت، کم‌کاری تیروئید، بیماری‌های کلیه یا کبد و بعضی داروها نیز ممکن است در تغییر نتایج نقش داشته باشند. گاهی بیش از یک عامل هم‌زمان وجود دارد.

در چربی خون بسیار بالا یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس، بررسی احتمال اختلال ارثی اهمیت دارد. فهرست داروها، مکمل‌ها و سابقه خانوادگی را با پزشک در میان بگذارید و داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید.

آزمایش چربی خون و ارزیابی خطر

آزمایش خون چربی‌ها را اندازه‌گیری می‌کند. نیاز به ناشتا بودن به نوع آزمایش و نظر پزشک بستگی دارد؛ پیش از نمونه‌گیری دستور آزمایشگاه یا پزشک را دنبال کنید. یک نتیجه غیرطبیعی ممکن است با توجه به شرایط بالینی تکرار یا با بررسی‌های دیگر تکمیل شود.

پزشک نتیجه را همراه فشارخون، قند خون، وضعیت تیروئید، سابقه خانوادگی و بیماری‌های قلبی‌عروقی بررسی می‌کند. زمان و دفعات غربالگری نیز بر اساس سن و عوامل خطر تعیین می‌شود.

درمان اختلال چربی خون

برنامه درمانی برای کاهش خطر بلندمدت قلبی‌عروقی تنظیم می‌شود و ممکن است شامل اصلاح سبک زندگی، دارو یا هر دو باشد. تصمیم درباره دارو بر پایه نوع و میزان اختلال چربی، سابقه بیماری قلبی، سن و عوامل خطر فردی گرفته می‌شود.

سبک زندگی و تغذیه

الگوی غذایی متعادل با سبزی، میوه، حبوبات، غلات کامل و منابع چربی غیراشباع، جایگزینی چربی‌های اشباع و پرهیز از چربی ترانس، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب و ترک دخانیات به سلامت قلب کمک می‌کنند. تغییرهای پایدار و قابل‌اجرا معمولاً از رژیم‌های سخت و کوتاه‌مدت مفیدترند.

داروها و پیگیری

استاتین‌ها از داروهای رایج کاهنده LDL هستند؛ در برخی شرایط داروهای دیگری هم بررسی می‌شوند. نوع دارو و مقدار آن را پزشک بر اساس نیاز و تحمل فرد تعیین می‌کند. آزمایش پیگیری برای سنجش پاسخ درمان و بررسی ایمنی در زمان مناسب انجام می‌شود.

عوارض و زمان مراجعه

اختلال چربی خون اغلب خاموش است و تشخیص آن معمولاً با آزمایش انجام می‌شود. کنترل عوامل خطر می‌تواند به کاهش احتمال تصلب شرایین، سکته قلبی و سکته مغزی کمک کند.

در تری‌گلیسرید بسیار بالا، پزشک ممکن است خطر التهاب لوزالمعده را نیز بررسی کند. درد شدید و مداوم بالای شکم همراه تهوع یا استفراغ به ارزیابی فوری نیاز دارد.